أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
168
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
و دوسترين خلقان به او و او را از خداى سابقهء است كه نه تو و نه هيچكس از مردمان آن را دفع بتوانند كرد آنگه خداى گفت : [ وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمانَكُمْ ] سبب نزول اين آيت آن بود كه چون خداى تعالى قبله بگردانيد جماعتى با رسول بدان قبله نماز كرده بودند و از دنيا رفته كسان ايشان پرسيدند كه يا رسول اللّه نمازها كه ما كرديم و ايشان كردند به آن قبله حال آن چگونه باشد ؟ - خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : خداى تعالى نمازهاى شما را ضايع و باطل نگرداند كه خداى تعالى بمردمان مشفق و مهربانست و خداى تعالى نماز را ايمان خواند براى عظم شأن او چه اوّلين ركنى است از اركان ايمان . عبد الله عباس گفت : اوّل نسخى كه در قرآن بود حكم قبله است و اين آيات ناسخ آيت « وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ » است اين آيت اگرچه مفصّل نيست مجمل است . و از جملهء آنان كه به دو قبله نماز كردند باتّفاق مخالف و مؤالف امير المؤمنين علىّ بن ابى طالب عليه السّلام است و او را « المصلّى بقبلتين » خوانند و از مشاهير مناقب او يكى اينست باتّفاق . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 144 ] قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ وَ إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ ( 144 ) چون كعبه قبلهء ابراهيم پيغمبر بود و مفتخر و نازش عرب به آن بود پيغمبر صلى اللّه عليه و آله را ارادت بود كه او را بتحويل قبله فرمايند و روايت كردهاند كه خداى تعالى وى را وعده داده بود بتحويل قبله هميشه منتظر وحى مىبود تا روزى كه پيغمبر در ماه رجب پيش از جنگ بدر به دو ماه در مسجد بنى سلمه در نماز پيشين بود و دو ركعت گزارده بود جبرئيل آمد و آيت [ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ ] آورد پيغمبر صلى اللّه عليه و آله هم در نماز قبله بگردانيد مردان با صف زنان شدند و زنان با صف مردان آمدند ، اى محمّد ما مىبينيم گردانيدن تو روى خود در آسمان تا وحى فرستيم و ترا بتحويل قبله فرمائيم